Agar sen geoaxborot tizimlarini o‘rganmoqchi bo‘lsang, bir narsani darhol tushunib ol:

GIS — bu dastur emas.
GIS — bu fikrlash tizimi.

Ko‘pchilik boshlovchilar GATni “ArcGIS o‘rganish” yoki “QGIS o‘rganish” deb tushunadi.
Bu xato. Dastur — bu faqat asbob. Asosiy narsa — fazoviy fikrlash.

GAT — bu joy, ma’lumot va mantiqning birlashgan tizimi. Shu sababli, GATni o‘rganish kompyuter o‘rganish emas — fikrlashni o‘zgartirish.

GATdan oldin tushunilishi kerak bo‘lgan asosiy haqiqat

Yer yuzasidagi har bir obyekt joyga, shaklga va ma’noga ega

GIS aynan shu 3 narsani boshqaradi: joylashuv, geometrik shakl va ma’lumot (atribut)

Masalan: Daraxt — bu rasm emas. Daraxt — bu: nuqta (joylashuv), koordinata (X, Y) va atribut (turi, balandligi, yoshi). Shu joyda oddiy xarita bilan GIS farqi boshlanadi.

Koordinata va fazoviy tushuncha

GATning yuragi — bu koordinata tizimi. Har bir obyekt X va Y koordinataga ega. Bu shunchaki raqam emas — bu fazoviy model.

GAT shuni qiladi:

“Bu obyekt qayerda joylashgan?”
“Boshqa obyektlarga nisbatan qayerda?”
“Qaysi hudud ichida?”
“Qaysisiga yaqin?”

Bu savollar GATni GAT qiladi. Agar sen “fazoviy” tushunchani tushunmasang, GAT faqat chiroyli xarita bo‘lib qoladi.

Boshlashdan oldingi real tayyorgarlik

Senga quyidagilar kerak:

Bilim:

  • geografiyaning asoslari

  • xarita tushunchasi

  • hudud va joylashuv tushunchasi

  • jadval va ma’lumot tushunchasi

Ko‘nikma:

  • kompyuter bilan erkin ishlash

  • fayl strukturalarini tushunish

  • formatlar bilan ishlash

  • ma’lumotni tartiblash

Fikrlash:

  • tizimli fikrlash

  • sabab–oqibatni tushunish

  • mantiqiy bog‘lanishlarni ko‘rish

GATda eng muhim narsa — mantiq, texnika keyin keladi.

Boshlovchilar qiladigan klassik xatolar:

❌ Darrov murakkab dasturga kirish
❌ Faqat video ko‘rish
❌ Faqat nazariya o‘qish
❌ Ma’lumot bilan ishlamaslik
❌ Real data ishlatmaslik

GAT — amaliy soha.
Uni faqat ko‘rish bilan o‘rganib bo‘lmaydi. Uni bajarish bilan o‘rganiladi.

Qaysi dasturdan boshlash kerak va nega?

geoinfo.uz-qgis

QGIS — eng to‘g‘ri start nuqta. QGIS boshlovchi uchun ideal, chunki: bepul, ochiq kodli, kuchli,  professional va real loyihalarda ishlatiladi

ArcGIS esa keyingi bosqich. To‘g‘ri ketma-ketlik:

QGIS → fazoviy fikrlash → tahlil → model → ArcGIS

Boshlovchi bilishi shart bo‘lgan bilimlar:

1. Fazoviy model: nuqta, chiziq, poligon, hudud, zona.

2. Ma’lumot modeli: ladval, ustun, qiymat, atribut, identifikator.

3. Xarita mantiqi: qatlamlar, ustma-ust joylashuv, filtr, ko‘rinish, simvolizatsiya.

4.  Tahlil: masofa, yaqinlik, kesish, hudud ichida joylashuv, qamrov.

Toollar (real hayotda ishlatiladigan):

  • QGIS

  • Google Earth

  • OpenStreetMap

  • Excel

  • oddiy GPS ilova

  • sun’iy yo‘ldosh tasvirlari

Shular bilan professional asos quriladi.

O‘rganish strategiyasi:

1-bosqich — Tushunish

GIS nima?
Fazoviy fikrlash nima?
Xarita nima?
Ma’lumot nima?

2-bosqich — Texnika

QGIS bilan ishlash
qatlam qo‘shish
obyekt yaratish
ma’lumot bog‘lash

3-bosqich — Amaliyot

xarita tuzish
tahlil qilish
hududlar bilan ishlash

4-bosqich — Rivojlanish

model qurish
avtomatlashtirish
veb xaritalash
ma’lumot tizimlari

GAT kimlar uchun mos?

GIS:

  • faqat geograf uchun emas

  • faqat IT uchun emas

  • faqat davlat uchun emas

Bu platforma:

  • qishloq xo‘jaligi

  • ekologiya

  • logistika

  • energetika

  • shaharsozlik

  • davlat boshqaruvi

  • biznes
    uchun ishlaydi.

Xulosa

GATni o‘rganish — bu:

  • dastur o‘rganish emas

  • tugma bosishni o‘rganish emas

  • video ko‘rish emas

Bu:

  • fazoviy fikrlashni o‘rganish

  • ma’lumot bilan ishlash

  • real muammolarni model qilish

  • tahlil qilish

  • qaror qabul qilish

GAT — bu texnologiya emas.
GAT — bu tafakkur modeli.